یورگن هابرماس، اندیشمند نامدار آلمانی که نظریاتش برای دههها بر حوزههای فلسفه، جامعهشناسی و تئوری دموکراسی سایه افکنده بود، در سن ۹۶ سالگی درگذشت. خانواده وی و انتشارات زورکامپ روز شنبه ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ اعلام کردند که این متفکر بزرگ در شهر اشتارنبرگ واقع در ایالت بایرن آلمان دار فانی را وداع گفته است.
هابرماس که از تأثیرگذارترین فیلسوفان دوران پس از جنگ جهانی دوم در آلمان محسوب میشد، نقشی کلیدی در مباحثات فکری و سیاسی کشورش ایفا کرد. او همواره از ایده اروپای متحد و ساختار فدرال برای قاره سبز به عنوان راهکاری در برابر بازگشت ملیگرایی دفاع میکرد. وی که متولد ۱۸ ژوئن ۱۹۲۹ در دوسلدورف بود، در دانشگاههای گوتینگن، زوریخ و بن در رشتههای مختلفی از جمله فلسفه، روانشناسی و اقتصاد تحصیل کرد. فعالیت حرفهای او در دهه ۱۹۵۰ در مؤسسه پژوهشهای اجتماعی فرانکفورت و تحت هدایت تئودور آدورنو آغاز شد که او را به یکی از ارکان مکتب فرانکفورت بدل ساخت.
اعتبار بینالمللی هابرماس با انتشار آثاری همچون «دگرگونی ساختاری حوزه عمومی» (۱۹۶۲) و «نظریه کنش ارتباطی» (۱۹۸۱) تثبیت شد. او در پژوهشهای خود به موضوعاتی نظیر عقلانیت، قدرت، کیفیت گفتوگو در دموکراسیها و بحران مشروعیت در ساختارهای سیاسی پرداخت. وی در سال ۱۹۶۴ جانشین ماکس هورکهایمر در کرسی فلسفه و جامعهشناسی دانشگاه فرانکفورت شد. هابرماس اگرچه در ابتدا حامی اعتراضات دانشجویی دهه ۱۹۶۰ بود، اما بعدها با انتقاد از تندرویهای این جنبش، نسبت به ظهور «فاشیسم چپگرا» هشدار داد. او همچنین در سال ۱۹۸۹ از روند اتحاد دو آلمان به دلیل تبعیت بیش از حد از منطق بازار انتقاد کرده بود.
این فیلسوف آلمانی در اردیبهشت ۱۳۸۱ سفری به ایران داشت که با هماهنگی دولت وقت و بازتابهای فراوان همراه بود. او در این سفر یکهفتهای، در دانشگاههای تهران و شیراز و همچنین انجمن حکمت و فلسفه سخنرانی کرد و به موضوعاتی چون جامعه سکولار و پیامدهای مدرنیته پرداخت. آثار هابرماس در ایران مخاطبان بسیاری دارد و کتابهایی نظیر «بحران مشروعیت»، «نظریه کنش ارتباطی» و «بهسوی جامعهای عقلانی» توسط مترجمانی چون کمال پولادی، جهانگیر معینی و ابراهیم اسکافی به فارسی منتشر شدهاند.
یورگن هابرماس همسر اوته وسلهوفت، مورخ و معلم آلمانی بود که سال گذشته درگذشت. از این متفکر برجسته سه فرزند به جا مانده است.
