جعفر پناهی که با فیلم «یک تصادف ساده» در فهرست نهایی اسکار ۲۰۲۶ حضور داشت، در جریان تبلیغات این اثر در موزه آکادمی اعلام کرد که در شرایط فعلی، جوایزی مانند اسکار برای مردم ایران اهمیتی ندارد. او تاکید کرد که حضورش در این رقابتها صرفاً به دلیل تعهد به پخشکننده جهانی فیلم و احترام به آکادمی بوده است، اما پس از حوادث خونبار دیماه ۱۴۰۴، او نیز مانند بسیاری از هموطنانش رغبتی برای شرکت در این مراسمها ندارد.
در سایه همین بیتفاوتی عمومی نسبت به رویدادهای سینمایی، موفقیت یک فیلم کوتاه ۳۵ دقیقهای فرانسوی به نام «دو نفر در حال تبادل بزاق» با بازی زر امیرابراهیمی کمتر مورد توجه قرار گرفت. این اثر که ساخته مشترک ناتالی موستیاتا و الکساندر سینگ است، موفق شد به طور مشترک با یک فیلم آمریکایی، جایزه اسکار بهترین فیلم کوتاه داستانی را دریافت کند. پیوند مفهومی این فیلم با فضای سانسور و تحمیل در ایران، موضوعی است که اهمیت این خبر را دوچندان میکند.
داستان این فیلم سیاه و سفید در فضایی سوررئال و دیستوپیایی روایت میشود؛ جایی که بوسیدن حتی میان زوجها ممنوع است و استفاده از مسواک یا خمیردندان جرم تلقی میشود. در این دنیا، مأموران حکومتی در اماکن عمومی دهان شهروندان را بو میکنند تا از عدم استفاده از اقلام قاچاق بهداشتی مطمئن شوند. حکومت در این فیلم برای تخریب معنای بوسه، از عبارت «تبادل بزاق» استفاده میکند که یادآور برخوردهای ایدئولوژیک با مسائل عاطفی است.
بسیاری از المانهای فیلم، از جمله بازرسی دهان توسط مأموران، یادآور شعر مشهور احمد شاملو است که میگوید: «دهانت را میبویند، مبادا که گفته باشی دوستت دارم». همچنین استفاده از ترانه «دختر ایرونی» در یکی از سکانسها، پیوند این اثر با فرهنگ ایرانی را تقویت میکند. یکی از ویژگیهای عجیب این دنیای خیالی، جایگزینی پول با «سیلی» است؛ به طوری که خریداران در ازای کالا، ضربات سیلی را به جان میخرند. این موضوع استعارهای از ضربالمثل «صورت را با سیلی سرخ نگه داشتن» در شرایط دشوار معیشتی است.
زر امیرابراهیمی در گفتگو با مجله متروگراف، علاقه خود را به این سبک فیلمسازی ابسوردیستی ابراز کرده و آن را تحت تأثیر آثار نویسندگانی چون بکت و کافکا دانسته است. او این فیلم را فرصتی برای بیان ناگفتههای درونی خود توصیف کرد. با این حال، او به دلیل تولد دخترش، نیلا جین، دو روز پیش از مراسم، نتوانست در شب اهدای جوایز اسکار حضور یابد.
در نهایت، اسکار ۲۰۲۶ در حالی برگزار شد که جامعه ایران همچنان با پیامدهای روانی کشتار دیماه و فضای جنگی ناشی از درگیریهای منطقهای دست و پنجه نرم میکرد. در چنین شرایطی، دنیای تیره و تار فیلم «دو نفر در حال تبادل بزاق» بیش از هر زمان دیگری به واقعیتهای ملموس زندگی در ایران شباهت پیدا کرده است.
